و ديوانگى آنان مىگرفتند و مىگفتند : أَفْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً أَمْ بِه جِنَّةٌ ( 1 ) . « اين كه پيامبر مىگويد بعد از آنكه خاك شديد و پراكنده گشتيد باز هم زنده خواهيد شد ، تهمتى است كه بر خدا بسته ، و يا ديوانه است ! . ولى بايد توجه داشت چيزى كه بيشتر موجب تعجب و شگفتى آنان مىشد ، مساله معاد جسمانى بود ، زيرا باور نمىكردند پس از آنكه بدنهاى ما خاك گردد ، و ذرات خاكش در مسير باد و طوفان قرار گيرد و به هر گوشه اى از كره زمين افشانده شود بار ديگر اين ذرات پراكنده ، از آغوش خاك و از ميان امواج درياها و از لابلاى ذرات هوا گردآورى شود ، و همان انسان نخستين لباس حيات و زندگى در بر پوشد . قرآن مجيد در آيات مختلف به اين پندار نادرست پاسخ گفته و آيه فوق يكى از كوتاهترين و جالبترين تعبيرات را در اين زمينه بازگو مىكند و مىگويد : نگاهى به آغاز آفرينش خود كنيد ببينيد همين جسم شما كه از مقدار زيادى آب و مقدار كمترى مواد مختلف ، فلزات و شبه فلزات تركيب شده است در آغاز كجا بود ؟ آبهايى كه در ساختمان جسم شما به كار رفته هر قطره اى از آن ، احتمالا در يكى از اقيانوسهاى روى زمين سرگردان بود و سپس تبخير گرديد و تبديل به ابرها و به شكل قطرات باران بر زمينها فرو ريختند ، و ذراتى كه هم اكنون از مواد جامد زمين در ساختمان جسم شما به كار رفته ، روزى به صورت دانه گندم يا ميوه درخت ، يا سبزيهاى مختلف بود كه از نقاط پراكنده زمين گردآورى شد بنا بر اين چه جاى تعجب كه پس از متلاشى شدن و بازگشت به حال نخستين ، باز همان ذرات جمعآورى گردد و به هم پيوندند و اندام نخستين را تشكيل دهد ؟ و اگر چنين چيزى محال بود چرا در آغاز آفرينش انجام شد ؟ بنا بر اين « همانگونه كه در آغاز ، خدا شما را آفريده است در روز رستاخيز نيز بازمىگرداند » و اين

--> ( 1 ) سوره سبا آيه 8 .